Kedilerde Uyuz: Belirtilerden Tedaviye

Giriş

"Uyuz" terimi, tüyleri dökülmüş, kılsız ve bakımsız görünen bir hayvan düşüncesini çağrıştırır. Bu izlenimler yanlış değildir. Birkaç farklı cilt akarı türünün neden olduğu bir durum olan uyuz, bir hayvanın derisi ve tüy örtüsü üzerinde büyük tahribata yol açabilir. Neyse ki, kedilerde uyuz nadir görülür. Ancak ortaya çıktığında, kediler için çok ciddi sağlık riskleri oluşturur ve bazen de onların insan bakımverenlerini etkileyebilir.

Bu makalede, kedileri etkileyerek uyuz hastalığına neden olan en yaygın cilt akarları hakkında her şeyi öğreneceksiniz. Ayrıca uyuzun nasıl teşhis edildiğini, tedavi edildiğini ve bazı evde bakım ipuçlarını da öğreneceksiniz.

Kedilerde Uyuz Nedir?

Uyuz, cilt akarlarının kedinin vücudu yüzeyinde istilaya neden olduğu bir durumu tanımlar. Çoğu durumda bu, tüy kaybı lekeleri, kabuklu pullu deri, kaşıntı ve tırmalama ile sonuçlanır.

Uyuz, birkaç farklı cilt akarı türünden kaynaklanabilir. En yaygın olanları aşağıda ele alacağız. Neyse ki, köpeklere kıyasla kedilerde uyuz nadirdir. Ancak bir kedi uyuz olduğunda, etkileri çok rahatsız edici ve zayıflatıcı olabilir. Ayrıca kediden insana bulaşabilen ve halk sağlığı riski oluşturan bazı uyuz akarı türleri de bulunmaktadır.

Beş Yaygın Uyuz Akarı Türü

Akarların çoğu mikroskobiktir, yani çıplak gözle görülemezler. Görünüş olarak hafifçe farklılık gösterseler de, birçok akara kalın yuvarlak bir gövde, 4 çift kısa ve tombul bacak ve küçük bir baş ile benzer görünürler. Uyuz akarları, diğer böceklere kıyasla kenelere ve örümceklere çok daha yakındır.

Kedilerde çeşitli uyuz formlarına neden olabilen yedi farklı akarı vardır. İlk 5'ini daha detaylı olarak ele alacağız.

Notoedris cati

Bu, kedilerin en klasik uyuz akarıdır ve notoedrik uyuz adı verilen duruma neden olur. Sadece kedilere özgü olan bu akarı, kediden kediye kolayca bulaşır.

Dünyadaki çoğu ülkede bildirilmiş olsa da, neyse ki genel olarak nadiren görülme eğilimindedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde Florida Keys bölgesinde küçük salgınlar rapor edilmiştir.

Notoedris cati kediden kediye bulaştığı için, bu duruma sahip tek bir kedinin olması alışılmadık bir durumdur. Diğer kedi kolonileriyle etkileşime giren dış mekan kedileri en yüksek riske sahiptir. Kedi kolonileri içinde küçük, izole salgınlar meydana gelebilir.

Hastalık belirtileri genellikle kulaklarda, başta ve boyunda başlar, ardından tüm vücuda yayılır. Notoedrik uyuz son derece kaşıntılıdır ve deride pullanma ile kabuklanmaya neden olur.

Temas yoluyla insanlarda kaşıntılı bir döküntüye neden olabilse de, insanlar bu akarı tarafından gerçekten istila edilemezler.

Sarcoptes scabei

Bu akarı aynı zamanda köpek uyuz akarı olarak da adlandırılır. Ancak Notoedris cati'nin aksine, Sarcoptes scabiei birçok başka hayvanı kolayca istila edebilir. İnsanlar da etkilenebilir.

Bir kedinin sarkoptik uyuza yakalanması nadirdir. Aynı hanede uyuzlu bir köpekle yaşamak en yaygın kaynaktır. Doğada tilkiler, çakallar ve kurtlar etkilenebilir. Tilkilerle etkileşime girebilecek veya ortamlarını (inler, kanalizasyonlar vb.) paylaşabilecek dış mekan kedileri risk altında olabilir.

Sarkoptik uyuz kulaklarda başlar, dirsekler ve ayak bilekleri çevresinde tüy kaybı gelişir. Tüy kaybı şiddet arttıkça ilerler.

Belirtildiği gibi, insanlar Sarcoptes scabiei tarafından istila edilebilir; bu genellikle ailenin köpeğinin bölgedeki başka bir köpekten veya tilkiden kapması durumunda gerçekleşir. Nadir de olsa, sarkoptik uyuzdan etkilenmiş tüm ailelerle karşılaştım. Hiç de hoş bir durum değil!

Kulak Akarları (Otodectes cynotis)

Deriyi doğrudan etkilemese de, kulak akarları otodektik uyuz olarak adlandırılan büyük bir soruna hala neden olur. Kedilerde gördüğümüz en yaygın akarı türüdür.

Neyse ki, genellikle bir yaşından küçük kedilerde daha sık görülürler ve onlardan kurtulmak çok zor değildir.

Etkilenen kediler arasında bulaşma genellikle doğrudan temas yoluyla olur. Bu nedenle kulak akarlarını en sık sokak yavrusu kedilerde veya yakın temas yoluyla kulak akarlarının yayıldığı kolonilerden gelen kedilerde görürüz. Kulak akarları köpekleri daha az şiddetli etkiler ve insanlara bulaşamaz.

Kulak akarları çok kaşıntılı olabilir, ancak kulağına dokunmadığınız veya masaj yapmadığınız sürece birçok kedi dışarıdan kaşıntı belirtisi göstermeyebilir. O zaman arka bacağın neredeyse istemsizce seğirdiğini ve kaşınma ihtiyacı duyduğunu görmeye başlarsınız.

Kulak akarları, bu listede mikroskop olmadan görülebilen tek akarlardır. Büyük bir istilaya sahip kedilerde (bir kulakta 1000'den fazla akarı olabilir!) hareketleri görülebilir. Bir veteriner hekim, düşük büyütmeli bir otoskop ile onların etrafta hareket ettiğini kolayca görebilir.

Kulak akarlarının neden olduğu atıklar genellikle granüler, neredeyse kahve telvesi benzeri bir görünüme sahiptir ve çok yoğundur. Kulaklarında kahverengi atık bulunan yetişkin kedilerde kulak akarları çok daha az yaygındır. Bu kedilerin çoğunda bunun yerine benzer bir görünüme neden olabilen yaygın bir mantar organizması olan Malassezia üremesi bulunur.

Yürüyen Kepek (Cheyletiellosis)

Tutucu akarı Cheyletiella, çıplak gözle kısmen görebildiğiniz tek diğer akarı olduğu için "yürüyen kepek" adını almıştır.

Sarcoptes ve Notoedris gibi diğer akarlardan farklı olarak, Cheyletiella derinin içine girmez, sadece yüzey katmanıyla beslenir. Bu, genellikle sırt boyunca pul pul dökülen, tahriş olmuş bir görünüme neden olur. Görebildiğiniz "yürüyen kepek" görünümü, akarların kendilerinin hareketi değil, hareketlerinin kopmuş deri pullarının da onlarla birlikte hareket etmesine neden olmasıdır.

Cheyletiella nadirdir, ancak büyük üretim tesislerinden gelen yavrular buna en sık yakalanır. Bir kedi bu akarı istila edilmiş bir köpekten kapabilir. Bu aynı zamanda, tıpkı Sarcoptes scabiei gibi insanları da istila edebilen bir akarıdır.

Demodex

Kedileri etkileyerek demodektik uyuza neden olan iki tip demodex akarı vardır. İlki olan Demodex cati, deride yaşayan yaygın ve normal bir organizmadır. Demodex gatoi ise kediler arasında son derece bulaşıcıdır, daha çok genç kedilerde görülür ve şiddetli kaşıntıya neden olur.

Demodex cati genellikle sadece bağışıklık sistemi sorunları nedeniyle akarların kontrolsüzce çoğalmasına izin veren sağlıksız kedilerde sorun yaratır. Bu tüy kaybına yol açabilir ancak daha az sıklıkla kaşıntı yapan bir akarıdır. Kedi lösemi virüsü (FeLV), kedi immün yetmezlik virüsü (FIV), diyabet veya diğer ciddi sağlık sorunları gibi altta yatan hastalıkları olan kediler daha duyarlıdır.

Demodex gatoi daha şiddetli kaşıntıya neden olur. Kulak kanallarına girerse bazen kulak enfeksiyonlarına da katkıda bulunabilir.

Demodex akarları, ele aldığımız diğer akarlardan farklı görünür. Mikroskop altında, dört çift bacakları bir uçta olacak şekilde daha uzun, puro şeklinde bir gövdeleri vardır. Demodex gatoi, Demodex cati'ye göre daha kısa ve daha tombuldur.

Kedilerde Uyuz Belirti ve Bulguları

Genel olarak, akarlar deriyle beslenir. Bazıları Sarcoptes scabiei gibi daha derine inerken, diğerleri Cheyletiella ve Demodex gatoi gibi daha çok yüzeydedir.

Ne olursa olsun, tüy kaybı, kaşıntılı tahriş olmuş deri ve tırmalama uyuzun en yaygın belirtileridir. Bazı akarlar başlangıçta vücudun belirli bölgelerini tercih eder (yukarıdaki açıklamalarda belirtilmiştir). Ancak zamanla tüy kaybı ve deri tahrişi belirtileri tüm vücudu etkileyebilir.

Birçok başka deri hastalığının uyuza benzer görünebileceğini ve bunların çok daha yaygın olduğunu fark etmek önemlidir. Pireler, alerjik dermatit (alerjik deri hastalığı) ve mantar enfeksiyonu ringworm buna harika örneklerdir.

Kaşıntılı ve akıntılı kulakları olan kedilerde kulak akarlarından ziyade maya veya bakterilerin neden olduğu bir enfeksiyon olma olasılığı daha yüksektir.

Ancak, herhangi bir uyuz vakasında, hasar görmüş deri nedeniyle bakteriyel ve mantar enfeksiyonları da ortaya çıkabilir.

Kedilerde Uyuz Nasıl Teşhis Edilir?

Bazı akarların varlığı doğrudan görülebilir. Buna, veterinerinizin otoskopla görebileceği kulak akarları ve deri üzerindeki hareketleri "yürüyen kepek" olarak görülebilen Cheyletiella dahildir.

Diğer durumlarda, varlıklarından şüpheleniliyorsa akarlar aranmalıdır. Veteriner hekim, tüy kaybı desenine ve kedinin uyuz kapma riskine dayanarak uyuzdan şüphelenebilir.

Demodex, Notoedris ve Sarcoptes gibi cilt akarları için veteriner hekiminiz kabuklanma ve tüy kaybı olan bölgelerde deri kazıntısı yapabilir. Burada küntleştirilmiş bir bisturi bıçağının yan tarafı, küçük bir kızarıklık ve sızıntı görülünceye kadar deriyi kazımak (kesmek değil) için kullanılır. Bu, akarların yerleşmeyi sevdiği derinin üst tabakasının altına inildiklerinden emin olunmasını sağlar.

Veteriner hekiminiz daha sonra bu örneği bir mikroskop lamına koyar ve akarların kendilerini arar. Çoğu zaman bu işlem rutin bir muayene ziyareti sırasında yapılabilir. Bazen, özellikle ağrılı veya tahriş olmuş kedilerde, iyi deri kazıntı örnekleri almak için sedasyon gerekebilir.

Sarcoptes ve Demodex gatoi gibi bazı akarlar, deride mevcut olsalar bile bulunması çok zordur. Bu durumlarda, veteriner hekiminizin uyuzdan yüksek şüphesi varsa, sadece uyuz tedavisine başlamayı düşünebilir. Kedinizin durumu birkaç hafta içinde büyük ölçüde iyileşirse, bu dolaylı yoldan uyuz teşhisi koymak için bir yöntem olabilir.

Kedilerde Uyuz Nasıl Tedavi Edilir?

Yakın akraba oldukları için, çoğu uyuz akarı benzer ürünlerle tedavi edilebilir. Listelenen tüm ürünler kedilerde akar tedavisi için onaylı değildir, ancak etiket dışı kullanıldığında başarılı tedaviler olduğu bulunmuştur.

· Kükürt kireci banyosu (topikal şampuan/merhem tipi bir tedavi)

· Selamektin (Revolution)

· Fipronil (Frontline)

· İzoksazolinler (lotilaner/Credelio, esafoxolaner/NexGard, flurilaner/Bravecto)

Veteriner hekiminiz, akarların kendilerini öldürmek için kullanılacak en uygun ilaç konusunda size tavsiyede bulunacaktır.

Veteriner hekiminiz ayrıca akarı istilasının ikincil etkilerini tedavi etmek için başka ilaçlar da reçete edebilir. Buna kaşıntı ve deri kızarıklığı için bir steroid ve ikincil enfeksiyon için antibiyotikler dahil olabilir.

Kulak akarlarının etkili bir şekilde öldürülmesi için fipronil veya selamektin gibi bir ürün kullanımına ek olarak temizlik ve kulak tedavisine ihtiyaç duyması çok yaygındır.

Kediniz, bu kaşıntılı ve tahriş edici durum tedavi edilirken deriyi ve tüyleri desteklemeye yardımcı olabilecek topikal ürünlerden de faydalanacaktır. Uyuz akarlarının etkileri, ilaçla öldürüldükten sonra bile devam edebilir ve bu da sürekli deri desteğine duyulan ihtiyacı zorunlu kılar.

Derinin iyileşmesini desteklemek, en az akarların kendilerini öldürmek kadar önemlidir.

Puainta Quantum Silver Skin Spray gibi topikal bir sprey, tüy kaybı, kızarıklık, kabartılar ve pullanmadan etkilenen deri bölgelerine uygulanabilir. Bu, ilave deri travmasından kaçınarak kaşıntıya gerekli rahatlama sağlayabilir. Ayrıca bu etkilenen bölgelerin daha hızlı deri iyileşmesini destekleyebilir.

Banyo yapmaya uygun kediler için, Puainta Banov Şampuanı gibi bir şampuan, özellikle derisinde daha yaygın uyuz lezyonları olan kediler için daha kapsamlı bir vücut yaklaşımı sunabilir. Banov gibi şampuanlar tüylerin temizlenmesine olanak tanır ve akarların, yumurtaların, deri pullarının ve diğer atıkların uzaklaştırılmasına yardımcı olur.

Akarlar için tam tedavi, akarı türüne ve istilanın şiddetine bağlı olarak birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir. Veteriner hekiminiz tedaviyi izlemek için periyodik kontroller önerecektir.

Kedilerde Uyuz Önleme

Neyse ki, uyuz kedilerde, özellikle de kapalı mekanda yaşayanlarda pek yaygın değildir. Eve yeni bir kedi veya yavru getirirken, özellikle sokaktan, vahşi veya barınaktan gelen bir kedi ise, diğer kedilerle birlikte olduğunda her zaman dikkatli olun. Yeni kedinizi, veteriner hekiminizle muayene ettirip uyuz gibi bulaşıcı hastalıkların olmadığından emin olana kadar diğer kedilerden ayrı tutmanız iyi bir fikirdir.

Dışarıda dolaşan kediler ve özellikle diğer dış mekan kedileriyle temas halinde olanlar için, yukarıda tedavi için tartışılanlar gibi yaygın bir pire/keneler koruyucusu ile korunma en iyi önlemdir. Veteriner hekiminiz, kedinizin risklerine bağlı olarak sizinle en iyi ürün seçeneğini görüşebilir.

Kaynaklar

• Wedderburn, P. (2023, April 17). Mange in Cats: Causes, Symptoms, and Treatment. Cats.com. Retrieved August 6, 2025, from https://cats.com/mange-in-cats
• Grey, E. (2022, December 21). Scabies in Cats: Causes, Symptoms & Treatment​. Cats.com. Retrieved August 6, 2025, from https://cats.com/scabies-in-cats
• W Dryden, M. (2024, September). Mite infestation (Mange, acariasis, scabies) of cats. Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version). Retrieved August 6, 2025, from https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/skin-disorders-of-cats/mite-infestation-mange-acariasis-scabies-of-cats
• Cornell Feline Health Center. (n.d.). Ear Mites: Tiny Critters that can Pose a Major Threat. https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/ear-mites-tiny-critters-can-pose-major-threat. Retrieved August 6, 2025, from https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/ear-mites-tiny-critters-can-pose-major-threat
• CAPC. (2019, March 13). Otodectic mite. Companion Animal Parasite Council. Retrieved August 6, 2025, from https://capcvet.org/guidelines/otodectic-mite/
• CAPC. (2019b, March 13). Sarcoptic Mite. Companion Animal Parasite Council. Retrieved August 6, 2025, from https://capcvet.org/guidelines/sarcoptic-mite/
• CAPC. (2007, July 1). Notoedric mite. Companion Animal Parasite Council. Retrieved August 6, 2025, from https://capcvet.org/guidelines/notoedric-mite/
• CAPC. (2019a, March 13). Demodex Spp. Companion Animal Parasite Council. Retrieved August 6, 2025, from https://capcvet.org/guidelines/demodex/
• Saari, S. A., Juuti, K. H., Palojärvi, J. H., Väisänen, K. M., Rajaniemi, R., & Saijonmaa-Koulumies, L. E. (2009). Demodex gatoi -associated contagious pruritic dermatosis in cats - a report from six households in Finland. Acta Veterinaria Scandinavica, 51(1). https://doi.org/10.1186/1751-0147-51-40
• Brooks, W. (2025, May 19). Demodectic Mange in Cats. Veterinary Information Network. Retrieved August 6, 2025, from https://veterinarypartner.vin.com/default.aspx?pid=19239&id=4951886
• Weir, M., & Barnette, C. (n.d.). Feline Demodicosis. VCA Animal Hospitals. Retrieved August 6, 2025, from https://vcahospitals.com/know-your-pet/feline-demodex
• CAPC. (2020, July 18). Hairclasping Mite. Companion Animal Parasite Council. Retrieved August 6, 2025, from https://capcvet.org/guidelines/hairclasping-mite/